NewsLetter

captcha 

Ξενοδοχεία
Προϊόντα
Συνταγές
Γίνεται
Ποιότητα Ζωής
Τα νέα μας

Κλιματική αλλαγή: πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια τροφίμων;

2014 06 13 webst18247 thumbΥπάρχει μια αυξανόμενη ομοφωνία ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες μπορεί να αλλάζουν το κλίμα του πλανήτη μας. Αυτές οι αλλαγές στο κλίμα έχουν ένα αριθμό πιθανών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία και ευημερία, μία από τις οποίες θα μπορούσε να είναι η ασφάλεια των τροφίμων.

Εισαγωγή
Από τον 18ο αιώνα, οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν απελευθερώσει στην ατμόσφαιρα μεγάλες ποσότητες αερίων όπως το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών των αερίων έχει προέλθει από το κάψιμο στερεών ορυκτών καυσίμων, τις βιομηχανικές διεργασίες και την αποψίλωση των δασών. Εκτιμάται ότι η εκπομπή αερίων από συστήματα τροφίμων, βασισμένες σε δεδομένα του 2008, βρίσκονται μεταξύ 19-29%. Η συσσώρευση αυτών των αερίων στην ατμόσφαιρα, γνωστών ως αερίων του θερμοκηπίου, εγκλωβίζει θερμότητα και λειτουργεί ως κουβέρτα γύρω από τη γη. Παρόλο που υπάρχει μια μειονότητα που διαφωνεί, σε αυτό το φαινόμενο (γνωστό ως φαινόμενο του θερμοκηπίου), έχει αποδοθεί η πρόκληση της συνολικής αύξησης της θερμοκρασίας στη γήινη ατμόσφαιρα (δηλαδή, υπερθέρμανση του πλανήτη). Το αποτέλεσμα αυτής της θέρμανσης μπορεί να επηρεάσει και να μεταβάλλει το κλίμα της γης οδηγώντας σε κλιματική αλλαγή.

Η αναφορά από την Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) διατύπωσε ότι «η θέρμανση του κλίματος είναι αδιαμφισβήτητη, η επίδραση του ανθρώπου φανερή και ο περιορισμός της κλιματικής αλλαγής θα απαιτήσει ουσιαστική και διατηρήσιμη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου».

Κλιματική αλλαγή
Η κλιματική αλλαγή είναι μια σημαντική και διαρκής αλλαγή για τις καιρικές συνθήκες. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να οδηγήσουν σε πιο ακραίες καιρικές συνθήκες, όπως ισχυρότερα συστήματα καταιγίδων, αυξημένη συχνότητα δυνατών βροχοπτώσεων και παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας. Η συνολική αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί επίσης να οδηγήσει σε λιώσιμο των πολικών πάγων, αύξηση του επιπέδου της θάλασσας, οξύνιση των ωκεανών, παράκτιες πλημμύρες και αλλαγή των θαλάσσιων ρευμάτων. Οι πρόσφατες εκτιμήσεις της IPCC υποδεικνύουν πιθανή θερμοκρασιακή αύξηση 1,5°C ή μεγαλύτερη για κάποια μέρη του κόσμου, μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα.

Πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια τροφίμων
Οι πιθανές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην διαθεσιμότητα και πρόσβαση στην τροφή (δηλαδή στη διασφάλιση της τροφής) έχει ερευνηθεί και συζητηθεί ευρέως. Η κλιματική αλλαγή γενικά φαίνεται να έχει αρνητική επίπτωση στη διασφάλιση της τροφής, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Αντίθετα με τη διασφάλιση της τροφής, οι πιθανές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ασφάλεια των τροφίμων είναι ένα νέο πεδίο έρευνας. Η Μονάδα Αναδυόμενων Κινδύνων (Emerging Risk Unit) της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (European Food Safety Authority, EFSA), έχει αναγνωρίσει την κλιματική αλλαγή ως τον οδηγό για διαφαινόμενους κινδύνους για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών, μεσο- και μακρο-πρόθεσμα. Η βελτίωση της κατανόησης των πιθανών επιδράσεων της κλιματικής αλλαγής στην ασφάλεια των τροφίμων είναι σημαντική, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην διασφάλιση της τροφής.

Παρακάτω δίνεται μια σύντομη επισκόπηση μερικών δυνατών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Μερικές από αυτές υποστηρίζονται από δεδομένα ενώ άλλες είναι θεωρητικές.

images 1Θέματα μικροβιολογίας
Η ικανότητα των μικροοργανισμών (π.χ. βακτήρια, ιοί, παράσιτα) να επιβιώνουν και να αναπτύσσονται επηρεάζεται από το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων της θερμοκρασίας και της υγρασίας. Πολλά τροφιμογενή παθογόνα, όπως το Salmonella και το Campylobacter, αναπτύσσονται γρήγορα σε θερμές και υγρές συνθήκες. Επιπλέον, πολλά τροφιμογενή νοσήματα δείχνουν εποχικές αλλαγές στην εμφάνισή τους.

Οι αυξήσεις σε θερμοκρασία και υγρασία καθώς και οι ακραίες καιρικές συνθήκες θα επηρεάσουν την ικανότητα πολλών τροφιμογενών παθογόνων βακτηρίων να επιβιώνουν ή/και να αναπτύσσονται κάτω από τέτοιες συνθήκες. Μερικές από αυτές τις επιδράσεις θα μπορούσαν να είναι θετικές ή αρνητικές αναφορικά με την ασφάλεια τροφίμων, δηλαδή θα μπορούσαν να αυξήσουν ή να μειώσουν την ικανότητα των τροφιμογενών παθογόνων να επιβιώσουν/αναπτυχθούν.

Οι κλιματικές αλλαγές μπορεί επίσης να επηρεάσουν την εξάπλωση ή μετάδοση τροφιμογενών παθογόνων. Για παράδειγμα, θερμότερες θερμοκρασίες το καλοκαίρι ή ηπιότεροι χειμώνες μπορεί να αυξήσουν την πληθώρα παρασίτων, όπως έντομα και τρωκτικά, τα οποία μπορούν να εξαπλώσουν τροφιμογενή παθογόνα. 

Άλλες δυνατές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής περιλαμβάνουν:
- Εμφάνιση νέων μικροβιακών κινδύνων λόγω των αλλαγών στους τύπους των καλλιεργειών και στις σχετιζόμενες γεωργικές πρακτικές για καλλιέργειες (πχ. αυξημένη χρήση ακατέργαστων ζωικών λυμάτων ως λίπασμα).
- Αύξηση των ανθεκτικών σε αντιβιοτικά παθογόνων λόγω της μεγαλύτερης χρήσης κτηνιατρικών φαρμάκων στις κτηνοτροφικές μονάδες. 
- Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής μπορεί να είναι πιο εμφανής σε τροφιμογενή παθογόνα με χαμηλή μολυσματική δόση (δηλαδή μικρός αριθμός κυττάρων μπορεί να προκαλέσει ασθένεια).

Χημικά θέματα
Αλλαγές στη φύση, το επίπεδο και τη μετάδοση διάφορων χημικών, προσμείξεων και τοξινών μπορεί να επηρεάσει την ασφάλεια των τροφών μας. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να επηρεάσει τις γεωργικές πρακτικές. Τα είδη που καλλιεργούνται και ο τρόπος καλλιέργειας θα διαφοροποιηθούν από χώρα σε χώρα. Το είδος και η πληθώρα παρασίτων (έντομα και τρωκτικά) και ζιζανίων θα αλλάξει. Αυτό μπορεί να διαφοροποιήσει το είδος, το επίπεδο και τη χρήση των χημικών (φυτοφάρμακα) και λιπασμάτων στις καλλιέργειες. 

Τοξίνες, όπως οι μυκοτοξίνες, παράγονται από κάποιους μύκητες που αναπτύσσονται σε καλλιέργειες. Μπορούν να καταναλωθούν μέσω των επιμολυσμένων καλλιεργειών ή έμμεσα από ζωικά προϊόντα (δηλαδή κρέας, γάλα) ζώων που έχουν σιτιστεί με επιμολυσμένες ζωοτροφές. Η παραγωγή τέτοιων τοξινών μπορεί να επηρεαστεί από τις συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας. Για παράδειγμα, η Μονάδα Αναδυόμενων Κινδύνων της EFSA έχει αναγνωρίσει μεταβαλλόμενα μοτίβα επιμόλυνσης από μυκοτοξίνες σε καλλιέργειες δημητριακών όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το ρύζι.

Η αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών μπορεί επίσης να επιδράσει στην ανάπτυξη επικίνδυνων άλγεων, τα οποία παράγουν θαλάσσιες βιοτοξίνες. Αυτές συσσωρεύονται στα οστρακόδερμα, π.χ. σε μύδια, κυδώνια και σε ορισμένα ψάρια που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή τροφίμων, και θα μπορούσαν να προκαλέσουν ασθένειες με την κατανάλωσή τους. 

------------

imagesΕίναι η Ευρώπη έτοιμη για τέτοιες πιθανές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ασφάλεια τροφίμων;
Η ασφάλεια τροφίμων στην Ευρώπη είναι μεταξύ των υψηλότερων παγκόσμια και ελέγχεται από ένα εκτεταμένο νομοθετικό πλαίσιο, συνδυασμένο με την παρακολούθηση, την επιβολή και την επιστημονική έρευνα για τις τροφές. Αυτό παρέχει στους καταναλωτές διαρκή προστασία ενάντια σε υπαρκτά και αναδυόμενα θέματα ασφάλειας τροφίμων, που μπορεί να συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή υποδομή για την ασφάλεια τροφίμων περιλαμβάνει την προσαρμογή σε διαφαινόμενες προκλήσεις.

Συμπεράσματα και το μέλλον
Η ακριβής αξιολόγηση όλων των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην ασφάλεια τροφίμων είναι αδύνατη. Παρόλα αυτά, το πιθανότερο είναι ότι θα παρατηρηθούν κάποιες επιδράσεις σε μικροβιολογικούς και χημικούς κινδύνους. Η έκταση των επιπτώσεων που θέτονται από αυτούς τους κινδύνους θα εξαρτηθεί από τον τύπο τους και τις τοπικές συνθήκες και πρακτικές.

Όσο η τρέχουσα γνώση μας για τους κινδύνους που προκαλούνται στην ασφάλεια τροφίμων από την κλιματική αλλαγή είναι ανεπαρκής, υπάρχει αβεβαιότητα. Ως εκ τούτου, υπάρχει η ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η υφιστάμενη Ευρωπαϊκή υποδομή στην ασφάλεια τροφίμων όχι μόνο διατηρείται αλλά αξιολογείται και βελτιώνεται. Αυτό απαιτεί διαρκή επένδυση στην επιτήρηση και παρακολούθηση των τροφών μας συνδυασμένη με εκτίμηση των κινδύνων, διαχείριση και επικοινωνία.

Διαβάστε όλο το άρθρο στα Αγγλικά.


Επιμέλεια: Χάρης ΔημοσθενόπουλοςΚλινικός Διαιτολόγος, Βιολόγος
/
Ελληνικά (GR)English (UK)