NewsLetter

captcha 

Ξενοδοχεία
Προϊόντα
Συνταγές
Γίνεται
Ποιότητα Ζωής
Τα νέα μας

Μεσογειακή Διατροφή

Ippocratis"Αν οι άνθρωποι ζούσαν και τρέφονταν σωστά δεν θα υπήρχαν αρρώστιες",
(Ιπποκράτης - "Περί Αρχαίας Ιατρικής".

Έχουν περάσει 2.500 χρόνια από τότε που ο Ιπποκράτης διαπίστωνε τη στενή σχέση της διατροφής με την υγεία. Η σημερινή ιατρική έχει στρέψει το βλέμμα της στη Μεσόγειο και ειδικότερα στην Κρήτη, την Πελοπόννησο και άλλες ελληνικές περιοχές επειδή διαπιστώθηκε μετά από έρευνες που έχουν γίνει διεθνώς, ότι τα ποσοστά θνησιμότητας σε παγκόσμια κλίμακα από καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνους είναι πιο μικρά από άλλες περιοχές του κόσμου οι οποίες μελετήθηκαν, γιατί οι άνθρωποι ακολουθούν τα παραδοσιακά πρότυπα διατροφής.

  • Τι είναι η Μεσογειακή Διατροφή και η Πυραμίδα της ;

MedDietPyramid“Μεσογειακή Διατροφή” αρχικά ήταν είναι όρος που επινοήθηκε από τον Αμερικανό Φυσιολόγο και Διατροφολόγο Ancel Κeys από το Πανεπιστήμιο της Minnesota και τους συνεργάτες του από όλη τη Μεσόγειο, για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη “Μελέτη των Επτά Χωρών” (βλ. παρακάτω).

Στο Διεθνές Συνέδριο για τη Μεσογειακή Διατροφή το 1993, στο Cambridge, MA (ΗΠΑ) ορίστηκε τι θα θεωρείται υγιεινή, παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή, μετά από εισήγηση μιας ομάδας επιστημόνων του Harvard University (επικεφαλής Dr. Willett), με την αρωγή του Οργανισμού Oldways και του Ευρωπαϊκού Γραφείου του Π.Ο. Υγείας.

Ακολούθως προτάθηκε το 1995 η "Πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής", στα πρότυπα της Πυραμίδας Διατροφής που είχε πρόσφατα υιοθετήσει το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ.

  • Από άποψη καθαρά διατροφική, η παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή ορίστηκε με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά :
  • Άφθονες φυτικές ίνες (φρούτα, λαχανικά, ψωμί/δημητριακά, πατάτες, όσπρια, καρποί).
  • Ελάχιστα επεξεργασμένα προϊόντα
  • Γαλακτοκομικά προϊόντα (κυρίως τυρί και ελληνικό γιαούρτι) καθημερινά σε μικρές έως μέτριες ποσότητες
  • Ψάρια και πουλερικά σε μικρές έως μέτριες ποσότητες
  • Κόκκινο κρέας σε μικρές ποσότητες
  • Ελαιόλαδο καθημερινά ως κύρια πηγή λιπαρών (που περιέχουν μονοακόρεστα λιπαρά οξέα)

Η συγκεκριμένη διατροφική σύνθεση της “Μεσογειακής Δίαιτας” έχει ως αποτέλεσμα αφενός χαμηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά και χοληστερόλη και αφετέρου υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες και ίνες. Η καθημερινή κατανάλωση ελαιόλαδου συνεπάγεται υψηλή περιεκτικότητα της δίαιτας σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα.
Ωστόσο ο όρος “Μεσογειακή Διατροφή” είναι σε κάποιο βαθμό παραπλανητικός, αφού στην πραγματικότητα δεν υπάρχει μία, αλλά πολλές Μεσογειακές Διατροφές. Οι παραδοσιακές δίαιτες των λαών της Μεσογείου ήταν το αποτέλεσμα σημαντικών εξελίξεων που συνέβησαν σε διάστημα τριών περίπου χιλιετιών. Περίπου 20 χώρες και αντίστοιχες εθνότητες χαρακτηρίζονται ως Μεσογειακές, οι διατροφικές συνήθειες των οποίων ποικίλλουν λόγω θρησκευτικών, οικονομικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων.

Στην πραγματικότητα, ο όρος “Μεσογειακή Διατροφή”, με τον τρόπο που χρησιμοποιείται σήμερα, ουσιαστικά χρησιμοποιήθηκε από τους επιστήμονες για να περιγράψει τη διατροφή αρχικά της Κρήτης, και κατόπιν της υπόλοιπης - Νότιας κυρίως -Ελλάδας, και τις δίαιτες άλλων περιοχών της Μεσογείου οι οποίες παρουσίαζαν κοινά χαρακτηριστικά με αυτήν, κατά τις δεκαετίες του 1950 και 1960, όταν είχαν πια ξεπεραστεί οι συνέπειες του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, αλλά και πριν την άφιξη της κουλτούρας του “γρήγορου” φαγητού (και της “Δυτικής Δίαιτας”).

Med region Olive treesΕπειδή το Ελαιόλαδο ήταν η βασική πηγή λίπους στη δίαιτα όλης της Νότιας Ελλάδας, και ιδιαίτερα της Πελοποννήσου και της Κρήτης, ο όρος “Μεσογειακή Διατροφή (ή Δίαιτα)” ουσιαστικά περιγράφει το διατροφικό πρότυπο εκείνο που επικρατούσε στις περιοχές της Μεσογείου στις οποίες καλλιεργούνταν παραδοσιακά και εκτεταμένα τα ελαιόδενδρα.

  • Η "Μεσογειακή Διατροφή" ως Τρόπος Ζωής - Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της UNESCO

unescoΤο 2010, η ΟΥΝΕΣΚΟ συμπεριέλαβε την Μεσογειακή Διατροφή στον Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας, ύστερα από αίτημα που υπέβαλαν από κοινού οι χώρες Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία και Μαρόκο (προστέθηκαν και άλλες χώρες της Μεσογείου το 2013 - συνολικά 7). Με αυτό αναγνωρίστηκε ότι :

«..... η Μεσογειακή Δίαιτα αποτελείται από ένα σύνολο δεξιοτήτων, γνώσεων, πρακτικών και παραδόσεων που ποικίλουν από το χωράφι έως το τραπέζι, συμπεριλαμβανομένων των καλλιεργειών, της συγκομιδής, της αλιείας, της διατήρησης, μεταποίησης, προετοιμασίας και, ιδιαίτερα, της κατανάλωσης του φαγητού. Η Μεσογειακή Δίαιτα χαρακτηρίζεται από ένα διατροφικό μοντέλο που έχει παραμείνει σταθερό μέσα στο χρόνο και το χώρο, αποτελούμενο κυρίως από ελαιόλαδο, σιτηρά, νωπά ή αποξηραμένα φρούτα και λαχανικά, μια μέτρια ποσότητα ψαριού, γαλακτοκομικά προϊόντα και κρέας (σε μικρές ποσότητες) και πολλά καρυκεύματα και μπαχαρικά, όλα συνοδευόμενα από οίνο ή αφεψήματα, σεβόμενοι πάντα τις πεποιθήσεις της κάθε κοινότητας.

Ωστόσο, η Μεσογειακή Δίαιτα (από το ελληνικό "δίαιτα", ή τον “τρόπο ζωής”) περιλαμβάνει περισσότερα από απλώς φαγητό. Προωθεί την κοινωνική αλληλεπίδραση, δεδομένου ότι κοινά γεύματα αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο των κοινωνικών συνηθειών και των και εορταστικών εκδηλώσεων. Αυτό έχει οδηγήσει σε σημαντική οργάνωση των γνώσεων, των τραγουδιών, των ιστοριών και των μύθων. Το σύστημα βασίζεται στο σεβασμό για το έδαφος και τη βιοποικιλότητα, και εξασφαλίζει τη διατήρηση και την ανάπτυξη των παραδοσιακών δραστηριοτήτων και των τεχνών που συνδέονται με την αλιεία και τη γεωργία στις κοινότητες της Μεσογείου εκ των οποίων η Soria στην Ισπανία, η Κορώνη στην Ελλάδα, το Cilento στην Ιταλία και το Chefchaouen στο Μαρόκο είναι παραδείγματα. Οι γυναίκες παίζουν ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ρόλο στη διαβίβαση της εξειδίκευσης καθώς και της γνώσης των τελετουργιών, παραδοσιακών εκφράσεων και εορταστικών εκδηλώσεων, και τη διασφάλιση των τεχνικών.»

7 countries studyΗ συσχέτιση της δίαιτας των κατοίκων της Κρήτης και άλλων περιοχών της Ελλάδας με την Υγεία έγινε ευρέως γνωστή αργότερα, με τη “Μελέτη των Επτά Χωρών”. Η μελέτη αυτή ξεκίνησε λίγο πριν το 1960 από τον Αμερικανό Ancel Κeys και τους συνεργάτες του, με αφορμή τα εντυπωσιακά χαμηλά ποσοστά θνησιμότητας αλλά και καρδιαγγειακών νοσημάτων που είχαν παρατηρηθεί στην περιοχή της Μεσογείου (είχε μάλιστα παρατηρήσει ότι στο Νοσοκομείο της Νάπολι όπου υπηρέτησε κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο δεν είχε καθόλου ασθενείς καρδιοπαθείς !! ).
Πράγματι, σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών καμία άλλη περιοχή της Μεσογείου και ολόκληρου του κόσμου δεν είχε τόσο χαμηλά επίπεδα θνησιμότητας όσο η Κρήτη και η Κέρκυρα τόσο πριν, όσο και μετά, από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη "Μελέτη των 7 Χωρών" συμμετείχαν συνολικά περίπου 13.000 άνδρες, όλοι στην ηλικία 40-59 ετών, οι οποίοι επιλέχθηκαν από 18 διαφορετικές περιοχές επτά χωρών (Φιλανδία, Ολλανδία, Ιαπωνία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ιταλία, Γιουγκοσλαβία και Ελλάδα – με Κρήτη και Κέρκυρα), με στόχο να διερευνηθεί η ασαφής μέχρι τότε σχέση μεταξύ δίαιτας και εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων (και άλλων ασθενειών).

Οι συγκρίσεις μεταξύ των διαφόρων πληθυσμών, έδειξαν ότι ο πληθυσμός της Κρήτης και ακολούθως της Κέρκυρας παρουσίαζε την καλύτερη κατάσταση υγείας και τα μικρότερα ποσοστά θνησιμότητας από στεφανιαία νόσο και καρκίνο, σε σχέση με τους άλλους πληθυσμούς που μελετήθηκαν. Μετά από 20 έτη παρακολούθησης τα ποσοστά θανάτων από όλες τις αιτίες παρέμεναν τα μικρότερα, ενώ μετά από 25 έτη παρακολούθησης οι θάνατοι από στεφανιαία νόσο ήταν εντυπωσιακά λιγότεροι σε σχέση με τους θανάτους που παρατηρήθηκαν στους πληθυσμούς από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Βόρεια Ευρώπη, αλλά ακόμη και συγκριτικά με τους θανάτους που παρατηρήθηκαν σε άλλες περιοχές της Νότιας Ευρώπης. Άξιο προσοχής στα συμπεράσματα της Μελέτης ήταν ότι 40 χρόνια μετά την Μελέτη, οι μισοί από τους Κρητικούς που συμμετείχαν ήταν ζωντανοί και ζωηροί, ενώ κανείς από τους Φινλανδούς συμμετέχοντες δεν είχε επιζήσει !

Η μικρότερη συχνότητα στεφανιαίας νόσου και καρκίνου, αλλά και η μικρότερη θνησιμότητα από όλα τα αίτια αποδόθηκαν στις ιδιαίτερες συνήθειες διατροφής που χαρακτήριζαν την περιοχή αυτή. Το προσδώκιμο ζωής των Ελλήνων συμμετεχόντων ήταν τελικά το ίδιο με των Ιαπώνων, των οποίων όμως η παραδοσιακή δίαιτα περιλαμβάνει πολύ ψάρι και σχεδόν καθόλου λίπος. Αντίθετα, οι περισσότεροι Έλληνες, υπερκαταναλώνουν λίπος, αλλά με τη μορφή του Εξαιρετικά Παρθένου Ελαιόλαδου και παρ' όλα αυτά έχουν πολύ υψηλό προσδόκιμο ζωής. Όπως ανέφερε και το περιοδικό TIME (2001), "... ίσως είναι σύμπτωση αλλά οι 'Ελληνες είναι με διαφορά οι μαγελύτεροι κατά κεφαλήν καταναλωτές Ελαιόλαδου στον κόσμο".

  • Γιατί κάνει καλό η Μεσογειακή Διατροφή ;

Η μεταπολεμική Ελληνική διατροφή παρουσιάζει διαφοροποιήσεις σε σχέση με δίαιτες άλλων περιοχών της Μεσογείου κατά της ίδια περίοδο. Συγκεκριμένα, στη Μελέτη των Επτά Χωρών φάνηκε ότι στην Ελλάδα η κατανάλωση ελαιολάδου, οσπρίων και φρούτων (και ιδιαίτερα στην Κρήτη των χορταρικών) ήταν υψηλότερη συγκριτικά με την κατανάλωση των τροφίμων αυτών στην υπόλοιπη Μεσόγειο, ενώ το κόκκινο κρέας, το ψάρι και τα δημητριακά καταναλώνονταν σε μικρότερες ποσότητες.

Από την αρχή η προστατευτική επίδραση της “Μεσογειακής Δίαιτας” στην υγεία αποδόθηκε στην υψηλή περιεκτικότητά της σε μονοακόρεστα λιπαρά, λόγω της καθημερινής χρήσης του Ελαιολάδου, και στη χαμηλή περιεκτικότητά της σε κορεσμένα λιπαρά, λόγω της χαμηλής κατανάλωσης κόκκινου κρέατος. Πλέον είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ότι αυτό το διατροφικό πρότυπο παρουσιάζει και άλλα σημαντικά χαρακτηριστικά, αφού πρόκειται για μια διατροφή που, όταν καταναλώνεται σε επαρκείς ποσότητες, παρέχει όλα τα απαραίτητα μικροθρεπτικά συστατικά (δηλαδή τις βιταμίνες και τα ανόργανα στοιχεία), ενώ είναι πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα, σε φυτικές ίνες, σε αντιοξειδωτικά συστατικά και σε διάφορα φυτοχημικά, τα οποία ασκούν σημαντικές δράσεις σε διάφορες λειτουργίες, επηρεάζοντας με θετικό τρόπο την υγεία του οργανισμού.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι ίδιες οι χώρες στις οποίες βασίστηκαν τα συμπεράσματα της “Μεσογειακής Δίαιτας” δεν αποτέλεσαν στην εξέλιξη των χρόνων καλά πρότυπα για την υιοθέτησή της. Τόσο η Ελλάδα όσο και ιδιαίτερα η Κρήτη, ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια αυτό που θα χαρακτηρίζαμε “Δυτική Δίαιτα”, τόσο στον τρόπο ζωής όσο και ιδιαίτερα, στη χρήση του "γρήγορου φαγητού". Εγκαταλείποντας τη Μεσογειακή Δίαιτα, είχε σαν αποτέλεσμα βέβαια η παχυσαρκία να εκτοξευθεί και ιδιαίτερα η παιδική παχυσαρκία να κατακτήσει μια από τις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη !

  • “Στενή τήρηση της παραδοσιακής Μεσογειακής Δίαιτας προωθεί την μακροζωία” - οφέλη μετά από μακροχρόνια Μεσογειακή Δίαιτα φαίνεται να αυξάνονται με την ηλικία !!

Νεότερη έρευνα που δημοσιεύθηκε από το Harvard University τον Ιούνιο του 2003:
Η παραδοσιακή Μεσογειακή Δίαιτα χαρακτηρίζεται από αφθονία λαχανικών, όσπριων, φρούτων, καρπών και σιτηρών και τακτική χρήση του ελαιολάδου (μονοακόρεστα λίπη), μέτριες ποσότητες ψαριών και γαλακτοκομικά προϊόντα (ως επί το πλείστον γιαούρτι ή τυρί), μικρές ποσότητες κόκκινο κρέας (χαμηλή πρόσληψη των κορεσμένων λιπών) και μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, συνήθως με τη μορφή κρασιού που καταναλώνεται σε γεύματα.
Ερευνητές από το Harvard School of Public Health και την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αξιολόγησαν τις συνήθειες διατροφής των συμμετεχόντων σε μελέτη από όλες τις περιφέρειες της Ελλάδας και διαπιστώθηκε ότι εκείνοι που τηρούσαν έντονα μια “Μεσογειακή Δίαιτα” βελτίωσαν τη μακροβιότητά τους σε σχέση με τους συμμετέχοντες που δεν ακολούθησαν τη Δίαιτα τόσο στενά. Χρησιμοποιώντας μια κλίμακα 1-10 για τη μέτρηση της προσήλωσης στη δίαιτα “Μεσογειακής Διατροφής”, παρατηρήθηκε ότι σχετιζόταν με μια μείωση 25% συνολικής θνησιμότητας στους συμμετέχοντες !!! Η μελέτη είχε υποστηριχθεί από το Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής “Ευρώπη κατά του Καρκίνου”, το Ελληνικό Υπουργείο Υγείας και του Ελληνικού Υπουργείου Παιδείας.

Περισσότερα νέα και τεκμηρίωση για το οφέλη της Μεσογειακής Διατροφής, μπορείτε να βρίσκετε στα άρθρα μας για "Διατροφή & Υγεία".

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: Ελιά & Ελαιόλαδο »
/
Ελληνικά (GR)English (UK)